سایت سرگرمی مدگردی

سایت سرگرمی مدگردی

تعزیه پاسبان موسیقی اصیل ایران

تعزیه پاسبان موسیقی اصیل ایران

نوحه‌سرایی (نوحه‌خوانی) و تعزیه یکی از قدیمی‌ترین مراسم سوگواری برای سالار شهیدان است و «موسیقی» جزو لاینفک آنان. تعزیه‌گردانان با استفاده از دستگاه‌های موسیقی ایران، در تلاش بودند تا مصیبت‌هایی که بر خاندان پیغمبر و خاص امام حسین (ع) در عاشورا رفته است را به نمایش بگذارند. موسیقی دستگاهی در طول تاریخ حیات خود با ممنوعیت فراوان روبه‌رو بوده و برای سال‌ها تنها در پوشش موسیقی تعزیه امکان حیات داشت، در این دوران به دلیل منع سایر انواع موسیقی، مراكزی نظیر تبریز، قزوین و اصفهان محل تجمع تعزیه‌خوانان و راویان آوازهای مذهبی شد. این راویان به دلیل تسلط بر دقایق و ظرایف آواز، از تكنیک‌ها و حالات مختلف آن برای شخصیت‌پردازی‌ها در نمایش‌های سوگ‌آور بهره می‌گرفتند. شخصیت‌ها و كاراكترهای مختلف نیز که این امكان را فراهم می‌كردند، عامل مهمی برای ادامه یافتن مراسم سوگواری به‌خصوص مراسم عزاداری محرم شدند. مداحان گذشته آشنایان به سبك‌های مختلف آوازی ایرانی و متناسب با فرهنگ شیعی و ملی ما بوده‌اند.

از آن طرف تعزیه نیز از موسیقی دستگاهی ایران بهره‌های بسیار برده و بدین ترتیب می‌توان گفت این هنر  موسیقی دستگاهی ایران بوده است؛ این مساله از چنان اهمیتی برخوردار است که «روح‌الله خالقی» نیز بر آن صحه گذاشته و گفته است: «اهمیت یافتن مقام تعزیه، یکی از موجبات حفظ نغمات ملی به شمار می‌آمده و مخصوصا نقش بزرگی را در تربیت آوازخوان‌ها به عهده گرفته است چنان که بهترین خوانندگان ما، در مکتب تعزیه پرورش یافته‌اند.»

دکتر «محمد تقی مسعودیه» – اتنوموزیکولوژیست- بر این باور است که تعزیه‌خوانی و اجرای آن در دولت صفویه به شکلی عام گسترش یافت و در دوره زندیه به تکامل رسید. «روح‌الله خالقی» نیز در کتاب سرگذشت موسیقی به شکل مبسوطی به این مساله اشاره دارد. او در این اثر سعی فراوانی برای جمع آوری نام خوانندگان هنری که در دوره قاجار در مکتب شبیه‌خوانی پرورش یافته‌اند، کرده و معتقد است خوانندگانی چون «سید احمد خان» است که در تعزیه نقش عباس (ع) و حربن یزید ریاحی را ایفا می کرده، نخستین خواننده ای است که آواز او در صفحات موسیقی مخصوص گرامافون ضبط شده است. «قلی خان شاهی» هم که به علت داشتن صدای نازک نقش حضرت زینب (ع) را بازی می کرده و آواز دشتی را بسیار خوب می خوانده و علاوه برشرکت در تعزیه ، خواننده مجلسی هم بوده و آهنگ های ضربی و تصنیف می‌خوانده که چند صفحه از کارهای او باقی مانده است.

تعزیه چیست؟

«تعزیه» نوعی نمایشِ موسیقایی مذهبی و سنتی ایرانی-شیعی و بیشتر دربار‌ه‌ی کشته‌شدن حسین بن علی (ع) و مصائب اهل بیت (ع) است. می‌توان گفت مضامین تعزیه بیش از آنکه از ویژگی‌ها و شگردهای نمایشی سود ببرد، به صورت شعر و آواز بیان می‌شده است.

شبیه‌خوانان در اجرای هر مجلس اغلب دو دسته‌اند: اولیاخوان و اشقیاخوان. شبیه‌خوان‌هایی که نقش اولیا و یاری‌دهندگان دین را بازی می‌کنند، اولیاخوان، مظلوم و انبیاخوان نامیده می‌شوند و کسانی که نقش اشقیا و دین‌ستیزان را بازی می‌کنند اشقیاخوان یا ظالم‌خوان‌اند. اولیاخوان‌ها نقش‌های خود را موزون و خطابه‌ای سرمی‌دهند، اما اشقیاخوان‌ها سخنان خود را ناموزون و معمولی و در پاره‌ای از موارد، تمسخرآمیز بیان می‌کنند. اولیاخوان‌ها جامه‌ی سبز یا سیاه بر تن می‌کنند و اشقیاخوان‌ها لباس سرخ. اما در مورد سیاهی‌لشکرهای هر یک از دو دسته، استفاده از جامه‌هایی با این رنگ‌ها مصداق کاملی ندارند.

خدمت موسیقی دستگاهی به تعزیه

موسیقی در تعزیه به دو بخش مجزا و مستقل تقسیم می‌شود. موسیقی سازی، که ارتباط کمی با متن تعزیه دارد و موسیقی آوازی، که در زمینه‌ اصلی اجرای تعزیه است. در واقع موسیقی آوازی تعزیه، از سویی مبتنی بر موسیقی آوازی در ردیف دستگاهی است و از سوی دیگر سبب حفظ و تداوم آن در طول سالیان متمادی شده است. تمام آنچه در تعزیه به کار می‌رود برگرفته از نغمات موسیقی ایران است؛ برای مثال برای ذکرِ مصیبت‌های خاندانِ‌ مطهر امام حسین، تعزیه‌گردانان نقش‌های متفاوتی را ایفا می‌کنند که هر کدام‌شان در دستگاهی خاص به اجرای آن می‌پردازند؛ برای مثال امام خوان‌ها، آوازهای خود را در مایه های سنگین‌ چون «راست پنجگاه»، «رهاوی» و «نوا» می‌خواندند. نقش حضرت عباس در «چهارگاه» است. حر «عراق» می‌خواند. شبیه عبدالله بن حسن که در دامن سیدالشهدا به درجه‌ی شهادت رسید، در گوشه‌ای از «راک» می‌خواند که به همین سبب به «راک عبدالله» معروف است. نقش حضرت زینب در گوشه «گبری» است و در مقابل مخالف‌خوانان (سپاه یزید) اشعار خود را با آهنگ «اشتلم» و پر خراش ادا می‌کردند. سازهای به کار رفته در تعزیه نیز شیپور، نی، قره‌نی، طبل، دهل، کرنا و سنج است و البته در صحنه های جنگ، «سنج» نقش بسیار زیادی داشته است.

در دوران قاجار خوانندگانی چون علی خان نایب السلطنه حنجره دریده، جناب دماوندی، سید زین العابدین قراب کاشی و رضا قلی تجریشی و همچنین اقبال آذر، قلی خان شاهی، آقا جان ساوه‌ای، حسینعلی نکیسا و میرزا رحیم کمانچه‌کش که از مشهورترین خوانندگانِ آن زمان بوده‌اند، در تعزیه‌ها ایفای نقش می‌کردند. به گفته‌ی استاد «ابوالحسن صبا»‌: ‌«بهترین جوانانی که صدای خوب داشتند از کوچکی نذر می‌کردند که در تعزیه شرکت کنند و در ماه‌های محرم و صفر همگی جمع شده و تحت تعلیم معین البکاء که شخص وارد و عالمی بود تربیت می‌شدند. این بهترین موسیقی بود که قطعات منطبق با موضوع می‌شد و هر فردی مطالبش را با شعر و آهنگ رسا می‌خواند. ناگفته نماند که تاکنون تعزیه بوده که موسیقی ما را حفظ کرده است.»‌

خدمت تعزیه به موسیقی دستگاهی

این تنها تعزیه نبوده که از موسیقی ردیف- دستگاهی بهره گرفته است؛ از آن طرف تعزیه نیز تاثیر شگرفی بر این موسیقی گذاشته است و نام گوشه‌هایی در ردیف، بیانگر رسوخ موسیقی تعزیه در موسیقی دستگاهی است. برای نمونه گوشه‌های «موالف» در همایون (اشاره به موالف خوان در مقابل مخالف خوان به معنای شبیه خوانی نقش اولیاء الله و اصحاب ایشان)، «رجز چهارگاه» (اشاره به رجزخوانی اشقیا در مقابل اولیا)، «راک عبدالله» در ماهور و گوشه‌های حسین، حسینی در شور که اشاره به امام حسین (ع) دارند و شاید «مغلوب» که بنا به اقوالی شفاهی، جوابی بالا‌تر به «مخالف» خوانی اشقیا در تعزیه بوده است.

اهمیت موسیقی آوازی در تعزیه به‌گونه‌ای است که ایفاگران نقش‌ها می‌باید از دستگاه‌های موسیقی مطلع باشند تا اگر نقش آن‌ها تغییر یافت، بتوانند در آواز معین بخوانند. آنان با تشخیص بجا و صحیح کاربرد نغمه‌ها و جایگاه آن‌ها در تعزیه جهت تاثیر‌گذاری بیشتر آن در قلوب مردم، سود جسته و می‌جویند. این هنرمندان در طی سال‌ها ممارست دریافتند چه دستگاه‌ها وگوشه‌هایی را در هریک از مجالس مختلف به‌کارگیرند تا بازتاب حسی مطلوب‌تری داشته باشد. مثلا اگر در ضمن تعزیه، اذانی باید بگویند به آواز بیات کرد می‌خوانند. درسوال و جواب‌ها هم تناسب آوازها با هم رعایت شده است؛ به‌عنوان مثال اگر امام با حضرت عباس(ع) سوال و جوابی داشته باشند، اگر امام شور می‌خواند، حضرت عباس(ع) نیز باید جواب خود را در دستگاه شور بخواند. اما سرلشگران، افراد و امرا با صدای بلند و با پرخاش در مخالف آواز می‌خوانند.

فرم‌های مختلف از تلخیص و گزینش گوشه‌ها و نغمات دستگاه در شکل‌های مختلف و تغییر در برخی حالات آن‌ها جهت تطبیق با حس تعزیه، حاکی از نقش گسترده‌ی موسیقی سنتی ایران در آوازها و الحان تعزیه است . به طور نمونه ردپای «بیات ترک» و «شور» و «دشتی» در بیشتر مجالس تعزیه دیده می‌شود. حال این که همایون و راست پنجگاه تنها در تعداد معدودی از آوازهای تعزیه شنیده می‌شوند.

علاوه بر استفاده از موسیقی ردیفی، گستره‌ای از الحان موسیقی مقامی و نواحی از جمله بختیاری، بیدگانی، سرکوهی، غربتی، دشتستانی و فائز خوانی و مجموعه ای از تصانیف و ترانه ها با مایگی شوشتری در تعزیه استفاده می‌شود. در شمال کشور نغمه‌های بومی همچون گیلکی ، امیری، دیلمانی و حقانی و در استان سمنان نیز دو آواز بومی این منطقه یعنی حقانی و سرکویری در مجالس تعزیه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مکاتب آوازی و تعزیه
مکاتب مهم آواز در ادوار بعد در این شهرها پدید آمدند و موسیقیدانان این مکاتب را با نام مکاتب آوازی تبریز، قزوین، اصفهان و شیراز به رسمیت می‌شناسند. مکتب آوازی تهران نیز تحت تاثیر تکیه دولت و تجمع خوانندگان برجسته در آن به وجود آمد. بزرگ‌ترین خوانندگان سده اخیر، تعزیه‌خوان‌های برجسته‌ای بوده‌اند. سیداحمد‌خان، اقبال آذر و قلی‌خان شاهی، از جمله کسانی هستند که نمونه‌های آوازی آنان در صفحه ضبط شده و می‌تواند مرجعی برای ارتباط میان آواز در تعزیه و موسیقی ردیف دستگاهی باشد. خواننده بزرگی چون اقبال آذر​ با سبک و تکنیکی ممتاز و حنجره‌ای رسا و قوی و تحریر‌های متنوع و پیچیده، آواز را از تعزیه آغاز کرده بود و از کودکی در قزوین به دسته‌های تعزیه وارد شد.
یکی از شاخص‌ترین موسیقیدان‌های عاشورایی، ابوالحسن‌خان اقبال آذر است؛ او آواز را از تعزیه آغاز كرده بود و صفحات به جامانده از وی در آخرعمر و قدرت حنجره او در ۱۰۴ سالگی شگفت‌انگیز است.
در این میان «بهزاد عبدی» -آهنگساز- نیز می‌گوید: « موسیقی با مذهب آمیخته است و همان طور که ایجاد موسیقی از کلیسا آمده است، موسیقی عاشورا هم این گونه است. یکی از دوستانِ مهندس من در اوکراین موسیقی می‌خواند و تعریف می‌کرد که تعزیه خوانی داشتند که کارگری می کرد و روزی که در حال کار کردن بود، شروع به خواندن انواع نقش‌های تعزیه‌خوانی کرد. او می‌گفت خواندن آن مرد را ضبط کرد و بعد پیش استادش در اوکراین برد. آن پروفسور وقتی تعزیه را شنید گفت اگر شما این جریان موسیقایی و نمایشی دارید پس چرا ایتالیا فکر می کند اپرا برای آنها  است؟! عاشورا و تعزیه باعث شد که موسیقی دستگاهی ما حفظ شود و ما مدیون تعزیه هستیم. من سعی کردم موسیقی حال را با قال‌مان یکی کنم تا یک اتفاق جهانی ایجاد شود و وقتی یک غربی آن را می‌شنود، بتواند درکش کند. ما اپرای عاشورا را در ایتالیا اجرا کردیم و تاثیر گذاشت. خوشبختانه موسیقی بدون کلام هم جایش را در میان مخاطبان باز کرده است و این اتفاق خوبی است.»‌



ادامه مطلب

شادباش فرا رسیدن سال نو آموزشی

درها را بگشایید که خورشید «مهر» از روزنه های «دانایی» دمیده است.
درها را بگشایید تا بار دیگر «بابا» برای تشنگان دانایی «آب» بیاورد.
باز کنید درهای باغ دانایی را تا «آن مرد» «در باران» بیاید و با شانه های باران خورده، «بهار علم» را به ارمغان بیاورد و با جام های لبریز از «حس شکفتن» و «به باور رسیدن»، تشنگان را سیراب کند.



ادامه مطلب

متمایز در سرزمین کلیشه‌ها

متمایز در سرزمین کلیشه‌ها

«ذوالجناح» اثر عماد توحیدی می‌توانست عنوان هر نوع اثر باشد -اثری با عطف به مایه‌ها و درونیات مذهبی- جز همین اثر و به‌خصوص با چنین صدا و چنین تركیبی. «ذوالجناح» می‌توانست به صورتی كنایی، «ذوالجناح» و یا حتی «ذوحیاتین» باشد؛ هم از خدا بهره بگیرد و هم از خرمای مرسوم؛ همان‌طور كه بسیاری از آلبوم‌های موسیقی كه زیر نام مقدس ائمه و معصومین(ع) پنهان شده‌اند و تداعی مستقیم دیسكو، تكنو، پاپ، لایت و… را بدون هیچ شرم و آزرم، به سهولت تضمین می‌كنند. البته خوب هم می‌فروشند و هر جا كه می‌روند، قدر می‌بینند و بر صدر می‌نشینند و صاحبان‌شان، چه‌بسا كه بر‌ّرس و منتقد كارهای دیگران هم می‌شوند!

این‌همه اعتبار و جایزه و دستمزدهای كلان، البته پاداش ارادت قلبی به ساحت معصومین و مقدسین نیست. ساده‌انگاری است اگر چنین تصوری كنیم. این‌ها، پاداش نوازش اهدای نفسانی اراذل‌الناس است. متاعی است كه هیچ‌وقت بی‌مشتری نبوده؛ اما «ذوالجناح» و در واقع سازندة این اثر صوتی، نه‌تنها از این سوی بازار پ‍ُررونق گریخته و اصوات هوی را با مدد از كلام مداحی و ثناخوانی، جامه «تقدس» نپوشانده، بلكه از سوی مخالف آن بازار پ‍ُررونق نیز رد نشده است. اگر این‌سو، دین‌مداری عوامانه است، آن‌سو روشنفكرنمایی متظاهرانه و ظاهراً غیرعوامانه است. روشنفكرنمایی بی‌محتوایی كه اعتبار نداشته‌اش را از وهن و نفی و طرد مقدسات اخذ می‌كند و خود در عمل، با معاندان خود در آن‌سوی بازار، تفاوتی ندارد.

به خاطر موضعی كه آفریننده «ذوالجناح» -هم در انتخاب نوع تألیف اثر و هم در انتخاب ناشرش- اتخاذ كرده، پیش از آنكه به بررسی اثر و مختصات تألیفی آن برسیم، ناچاریم كه به قول ادبا و قدما «تحریر محل نزاع» كنیم كه این اثر در چه شرایطی از اجتماع، ساخته شده است. درك دشواری این شرایط، به كار مؤلف و ناشر، اهمیت بیشتری می‌بخشد.

«ذوالجناح» نمونه‌ای است از یك نوع سلیقه و برداشت در موسیقی امروز ایران كه به لحاظ تكنیك و اجرا، جدید است و به‌‌رغم نامش، نه اثری رسماً مذهبی است و نه اثری لائیك؛ كاری است كه برداشت شخصی مؤلف آن از فضاهای مذهبی و تجربه دینی را نمایش می‌دهد و نمایشگاهی است از ذهن موسیقایی مؤلف -دكتر سید عمادالدین توحیدی- كه جغرافیای فرهنگی متنوعی دارد.

مؤلف در این اثر تلاش كرده از هر نوع تداعی مستقیم، ارجاع مستقیم و شرطی شدن‌های همیشگی برهد و از رهگذر این عادت‌گریزی، حس جدیدی از نغمه‌های شنیده‌شده و حتی به ظاهر شنیده‌نشده را به شنونده -شنونده باهوش و متوجه- اهدا كند.
عادت‌گریزی مؤلف، محصول آگاهی او از كیمیای این كار است. اما خلاقیت او، در زمینه‌هایی از كار كه منحصراً به امر خطیر خلاقیت مربوط می‌شود، محصول غریزة طبیعی و استعداد فطری او در كار عملی موسیقی است. كم نبوده دورآنهایی كه در آنها، ماندگارترین حرف‌ها را غریزه‌پویان دل‌آگاه و باجرأت زده‌اند؛ نه فیلسوف‌مشربان‌ِ بری از شور و جنبش كه از بیم اشتباه كردن، هیچ‌گاه حركت جسورانه‌ای را شروع نمی‌كنند.

«ذوالجناح» شروعی غافلگیر‌كننده دارد. شاید یادآور «حُسن مَطلع» در شعر (مؤلف و خانوادة هنرمند او در سنت شعر كلاسیك فارسی زندگی كرده‌اند و با زیر و بم‌های آن آشنایند) و حتماً وارد به این قول مشهور قدما كه می‌گفتند «اقبال هر قطعه، به ح‍ُسن‌ِ مطلع آن است كه دست شنونده را بگیرد و با خودش به دنیای آن اثر وارد كند». این تنها نكتة ظریف در كار عماد توحیدی نیست و از این لطایف در تألیف موسیقایی او كم نیست. وزن قطعه‌ای كه در قطعه اول آلبوم شنیده می‌شود، تداعی اوزان مخصوص رقص است. درحالی‌كه مؤلف -آگاهانه- این وزن را با هدف و مقصدی غیر از استفاده همیشگی خود‌ (رقص) به كار گرفته است. از تداعی‌ها نمی‌توان گریخت، زیرا قرار هم نیست كه تداعی‌ها برای همیشه از ذهن آدمی بیرون بروند؛ اما شنود هوشمندانه -یعنی آن فرآیندی كه تألیف را كامل می‌كند و به نتیجه می‌رساند- شنودی است كه بر مستقل نگریستن و دوری از عادت‌ها و تداعی‌ها اصرار كند و خود زیباشناسی نوینی را بیافریند.

«ذوالجناح» بر اساس تفكری وزن‌محور طراحی شده است. هر مؤلفی، اثرش را با توجه به كاراكتر ساز تخصصی خود می‌نویسد. مرسوم و آسان نیست كه كسی، اثر خود را صرفاً بر اساس كاراكتر ساز ریتمیك بنویسد. تبحر توحیدی در نواختن دف است و آشنایی با نوازندگی شمار شگفت‌آوری از سازهای كوبه‌ای سراسر دنیا كه در مجموعه خصوصی خود گردآوری كرده است. عنصر غالب در «ذوالجناح»، سازهای كوبه‌ای و ریتم است. اجرای فنی و ماهرانة «كوبی»های این آلبوم نیز مرهون مهارت و تسلط او است. در اكثر قطعات موسیقی ایرانی، ملودی پیدا است و ریتم ناپیدا. در «ذوالجناح» ملودی‌ها، شناور و دور از دسترس‌‌اند، ریتم‌ها پایدار و آشكار و مشخص‌اند. این كاراكتر خاص را نباید در آثار دكتر عماد توحیدی از یاد برد؛ به‌ویژه در آلبوم «كولی‌كوبی».

در هیچ‌یك از قطعات «ذوالجناح» از دف و سازهای كوبه‌ای، استفاده‌‌های فرصت‌طلبانه‌ای كه به قصد تكنیك‌نمایی -بخوانید گوش‌مرعوب‌كن- و متحیر كردن شنونده به وفور استفاده می‌شود، شنیده نمی‌شود. از آكروبات‌بازی‌های معمول و البته مبتذل در دف‌نوازی امروز، لحظه‌ای نمی‌شنویم. اگر در جایی تكنیك مشخص است، در خدمت اثر است و خارج از بافت آن اثر، توی ذوق نمی‌زند.

از عنصر آواز و صدای انسانی نیز در «ذوالجناح» با بداعت و عادت‌گردانی استفاده شده است. خط آواز بر قطعات سیطره ندارد، بلكه گاه در مقام اصلی خود، گاه در مقام یك رنگ‌آمیزی، گاه یك افكت و گاه یك بستر ظریف است؛ درست مثل استفاده‌ای به‌جا از صدای كشیده و ممتد یك ساز برای بسترسازی، نظیر استفاده‌ای كه از صدای نی‌انبان در قطعه چهارم شده است.

صدای آوازهای انسآنها در «ذوالجناح» در مسیر رنگارنگ ریتم‌های پ‍ُرتنوع آن، گویی امتداد حیات یك حقیقت كهن‌سال در فضاهای تازه و متوالی است. جغرافیای آوایی‌ِ قطعات، گاه فشرده و متمركز و گاه پراكنده و آزاد، وسعت شایان توجهی دارد؛ از عراق عرب تا عراق عجم، از هر جایی كه طنین و تپش فرهنگ اسلامی و آهنگ ایرانی است. ردپای مقام‌های بوشهری، كردی، خراسانی و… را بسیار می‌توان در قطعات یافت كه با قطع و وصل‌هایی ملایم‌طبع، از پی هم آمده‌اند و ناكجاآبادی را ترسیم می‌كنند كه هیچ‌جایی است و همه‌جایی، دور از قید و بندهایی كه در هنر و فرهنگ سنتی موسیقی، «الزامی» به نظر می‌آید و اصلاً الزامی نیست.

مؤلف «ذوالجناح» از هر گونه موسیقی كه می‌خواسته، استفاده كرده و برای بیان دنیای درونی خود، در بند رعایت هیچ‌كدام از قیدهای سنتی و كلاسیك نبوده است. آنچه در كار او قابل بررسی است، تازگی مطلب و محتوای اجزای انتخابی او نیست؛ بلكه در نوع استفاده، تركیب، برخورد فنی با آن مطالب و فضاسازی كلی او است كه می‌توان گفت در حد خود، بدیع و اصیل است.

انگیزة قوی او در عادت‌گردانی، كاربرد تمام این مواد و مصالح را دگرگون كرده است. از روضه‌خوانی بهره گرفته، ولی نه در شكل جاافتاده‌ای كه همه می‌شناسیم؛ صدای زنان (به صورت جمع‌‌خوانی) اكثراً یا برای تصویر كردن هم‌سرایی (كُر)‌هایی «آسمانی» و در تقابل با صدای اركستر و تك‌خوان به كار رفته و یا در مراتبی نازل كه صرفاً برای تنوع و رنگ‌آمیزی و جلب توجه شنونده‌ی ملول از اشباع اصوات مردانه، استفاده می‌شود. شیوة بهره‌گیری از آواهای زنانه در اثر، سعی در متمایز بودن دارد و تزئینی و تفننی نیست؛ نقش محوری دارد و معنی‌دار است. شماری از شنوندگان اهل تفكر كه این قطعات را شنیده‌اند، نكته‌ای قابل‌توجه را در آنها می‌یابند؛ اینكه تنها صدای زنی كه آخرین صداهای هر تكه از اثر را تشكیل می‌دهد، شنیده می‌شود. آنان این نكته را از منظر معناشناختی خود و با توجه به علاقه آشکار مؤلف‌ِ «ذوالجناح» به واقعة عظیم عاشورا، چنین تعبیر می‌كنند كه بعد از قتال مردان خدا در كربلا، تنها صدایی كه باقی می‌ماند و صلای دادخواهی برمی‌آورد، صدایی از آنِ یك زن است. یادآمد صدای حضرت زینب(س) است كه مادر است و مادران، والدان و وارثان جهان‌اند و مویه‌گران‌اند بر مصیبتی كه بر زمین و زمان و زنان بر آسمان رفته است.

غیر از این، در آثار عماد توحیدی هیچ‌كدام از موتیف‌ها و تكرارها آن‌قدر طول و تفصیل داده نمی‌شوند كه در گوش شنونده، تبدیل به عادت شوند و از شنود و از نقطة توجه شنونده فروبیفتند. بنا بر یك سنت قدیم شعر كلاسیك فارسی، «تضمین» یعنی استفاده به‌جا از یك دو بیت مشهور شعرا در یك شعر تازه. عماد توحیدی نیز از تأثیر چنین شگردی در موسیقی بهره گرفته است. در قطعة ششم، از شعر زنده‌نام سید محمود توحیدی (ارفع كرمانی) در فضایی یادآورنده فضای اذان مؤذن‌زاده اردبیلی، در گوشه روح‌الارواح بیات‌ترك، استفاده شده و بدان تأثیری بخشیده كه برای درك آن، بهترین كار این است كه به شنود مستقیم و سادة آن قطعه بنشینیم. این قطعه نه عزا است و نه شادیانه، حتی یادآور فضای سماع خانقاهی هم نیست. تلاش برای رسیدن به حالی است از غم و شادی فارغ. نوعی تكاپوی بابصیرت و بی‌حركت و پویا است، برای رسیدن به حال دگرگون‌كننده عشق و هر آنچه كه مؤلف، با همة شور جوانی خود از مفهوم «عشق» می‌شناسد.

با تصورهای رایج و كلیشه‌های از ارزش‌افتاده‌ای كه در ذهن اكثریت عوام شنونده در ایران وجود دارد، مایل نیستم «ذوالجناح» را اثری مذهبی بخوانم. «ذوالجناح» بیش از هر عنوان و برچسبی، اثری است كه با انگیزه‌های هنرمندانه ساخته شده و از فضای تفكر ایرانی نیز گریزی نداشته است. قدر مسلم اینكه از حال و هوای تمایلات همیشگی موسیقی «روز‌ِ» امروزه، در این اثر نمی‌توان نشانی یافت.

«ذوالجناح» درگیر منظومه‌ای از تفكر است كه رسم شیعه، بنیادهای تفكر ایرانی، اساطیر، خاطرة مقدس واقعة ظهر عاشورای سال ۶۱ ه.ق، آیین‌های سوگ و سرور، فرهنگ‌‌های صوتی بوم‌های متنوع این ملك كهن و… بسیاری مسائل دیگر بوده كه تنها شخص مؤلف می‌تواند تمام ریز و درشت آن را بازگوید.

زیبایی‌های «ذوالجناح» را می‌توان در عناصر دیگری غیر از آنچه نوشته شد نیز بازجست: بازگشت به عناصر بومی‌تر و بدوی‌تر موسیقی، ایجاد تعلیق‌های كوتاه و خوش‌ساخت (سكوت‌های به‌جا و پ‍ُرمعنا)، سفر صوتی سریع از جغرافیای فرهنگی به جغرافیایی دیگر، رها كردن فضای آوایی قطعه در جایی كاملاً نامنتظر و نتیجه‌گیری را به عهده تخیل شنونده رها كردن؛ و به نظرم عماد توحیدی بعضی از این تكنیك‌ها را از هنر سینما اخذ كرده است. او كارشناس ارشد این رشته و دكترای سخن‌شناسی است. این ظرافت‌ها را در قطعه چهارم می‌توان شنید. بعضی افراد فكر می‌كنند این نوع موسیقی برای ویدیوكلیپ (نماهنگ) مناسب است. می‌تواند این‌طور باشد؛ ولی در این صورت هم قابلیت‌های بیان موسیقایی مستقل خود را نفی نمی‌كند.

شاید در آینده‌ای نه‌چندان دور، به نوع برداشت و تفكر مؤلف «ذوالجناح» توجه بیشری شود و آدم‌های بااستعدادی كه این نوع تفكر را می‌پذیرند، كار تألیف موسیقایی خود را با رهایی از ا‌ِلِمان‌های‌ِ سال‌ها، دهه‌ها و قرن‌ها مستعمل شده، شروع كنند. این نوع برخورد در تألیف، استفاده خیلی شایسته‌تری از «تلفیق» نغمات خواهد كرد تا همسان‌‌سازی‌های بی‌محتوا و بی‌فكری كه با نام از رونق‌افتادة موسیقی تلفیقی گوش‌ها را می‌آزارد. اگر تفكر واقعاً نو باشد، عناصرِ به ظاهر كهنه نیز نو می‌شوند. مثل استفاده غیرمترقبه‌ای كه از ریتم‌های شش‌هشتم و پنج‌هشتم در این آلبوم شده است. ریتم‌هایی كه اصلاً در سنت عزاداری مرسوم نیست. اما توحیدی تنها ریتم را دگرگون نخواسته، بلكه تمام عناصر اثرش را به سوی این دگرگونی پیش رانده است. هم در استفاده از ریتم، هم در استفاده از دوبیتی‌خوانی در عروسی‌های بوشهر (در قطعه اول) و هم در بهره‌گیری از آواهای ماهی‌گیری و موسیقی كار در موسیقی بوشهر.

اصرار بر طراحی فضای بومی از كلام و گریز از سلطة مستقیم شعر و كلام و آواز انسانی؛ بهره‌گیری از برخی ساز‌هایی كه همیشه در فضاهای شادخواری و بزم‌افزاری استفاده می‌شوند (نظیر نی‌انبان و تمپو) و در «ذوالجناح» در فضای مذهبی قرار گرفته‌اند؛ موسیقی بوشهری، آذری و خراسانی و سنت رو به نابودی نوحه‌خوانی كرمان (در منطقه بم)؛ صدای گیرای محمد میرزایی و… مجموعه عواملی‌اند که نباید آنها را از یاد برد.

«ذوالجناح» می‌تواند به عنوان نماینده‌ای از برداشت امروزین جوان متفكر ایرانی در دوران تحول فرهنگی شناخته و در این بستر، ارزیابی شود. او بعد از این آلبوم، سه‌گانه كوبه‌ای خود را با آلبوم بسیار متفاوت «قلندروار» با صدای علیرضا افتخاری تكمیل كرد. آلبوم «كولی‌كوبی» به سال ٨٣، «ذوالجناح» سال ٨٤ و «قلندروار» سال ٨٦ منتشر شدند و تجربه منحصربه‌فردی از به‌كارگیری هشتاد ساز كوبه‌ای در موسیقی ایران به شكلی مدون، روایی و شنیدنی ارائه كردند.



ادامه مطلب

کاسه به دست آمدنم عیب نیست

پیرمردی وسط روضه‌ی ما گفت حسین

من‌ نگفتم ولی ارباب مرا هم بخشید


پ‌ن۱: چیزی تا ظهر عاشورا نمانده که حسین ، ح‌س‌ی‌ن شود ... تاسوعا و عاشورای حسینی تسلیت!


پ‌ن۲: چند شب پیش مداحِ هیئت سر کوچه داشت شادمهر می‌خوند " تو میگی یه وقت‌ها گاهی پیش میاد یه اشتباهی..." البته با کمی‌ تفاوت!

 درسته که باز اهنگ‌های شادمهر صد شرف داره به اون‌ عُسین عُسین‌هایی که انگار تو دیسکوان ولی به هر حال یه خرده تغییر و تنوع تو ریتم‌ آهنگ‌ خواننده‌ها بد نیست :|


پ‌ن۳: امسال، بعد از سی و خرده‌ای سال، اولین باره که روز‌ تاسوعا(یا شب عاشورا) حلیم نداریم،‌ یه حس عجیبی دارم، حسی که اصلا دوستش ندارم.


پ‌۴: می‌گفت صدام ملعون با کفش می‌رفت‌ تو حرم امام‌ حسین ولی موقع وارد شدن به حرم حضرت عباس می‌ترسید، از همون دمِ در کفش‌هاش رو در‌ می‌اورد ...

 اصلا ابالفضل خودش یه حکایت جداست ... 


پ‌ن۵: امسال هیچ‌‌جا نرفتم، رنگ هیئت هم‌ ندیدم هنوز ، دلم هوس چای روضه کرده، به قول ابوالفضل چای آقا حسین! 

هر کی رفت لطفا حرف‌های من یادش بمونه "تک‌خوری ممنوع! یاد ما هم باشید ، برای مریض‌ها هم خیلی دعا کنید".




ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید حامد محضرنیا به نام جانان حسین

دانلود آهنگ جدید و فوق العاده زیبای حامد محضرنیا به نام جانان حسین ترانه : امین سعیمی / آهنگ و تنظیم : مهدی معظم ——ویژه ماه محرم و ایام سوگواری–97—— Download New Music By Hamed Mahzarnia Called Janan Hossein

نوشته دانلود آهنگ جدید حامد محضرنیا به نام جانان حسین اولین بار در بیر صدا|موزیک|دانلود فیلم|دانلود آهنگ جدید پدیدار شد.



ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید عماد حامدی به نام بابا کجایی

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای عماد حامدی به نام بابا کجایی Download New Music By Emad Hamedi Called Baba kojayi

نوشته دانلود آهنگ جدید عماد حامدی به نام بابا کجایی اولین بار در بیر صدا|موزیک|دانلود فیلم|دانلود آهنگ جدید پدیدار شد.



ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید محمدرضا دنیا به نام ماه تو

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای محمدرضا دنیا به نام ماه تو Download New Music By Mohammad Reza Donya Called Mahe To

نوشته دانلود آهنگ جدید محمدرضا دنیا به نام ماه تو اولین بار در بیر صدا|موزیک|دانلود فیلم|دانلود آهنگ جدید پدیدار شد.



ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید موج شیدایی (حاج مجيد شعبانى , امید فیض) به نام دلم می لرزه

دانلود آهنگ جدید و بسیار زیبای موج شیدایی (حاج مجيد شعبانى , امید فیض) به نام دلم می لرزه Download New Music By Moje Sheydaei (Majid Shabani , Omid Feyz) Called Delam Milarze

نوشته دانلود آهنگ جدید موج شیدایی (حاج مجيد شعبانى , امید فیض) به نام دلم می لرزه اولین بار در بیر صدا|موزیک|دانلود فیلم|دانلود آهنگ جدید پدیدار شد.



ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید جانان حسین با صدای حامد محضرنیا

دانلود آهنگ جدید جانان حسین با صدای حامد محضرنیا در سایت فاز موزیک

Download New Music Janan Hossein By Hamed Mahzarnia On Fazmusic

ترانه امین سمیعی

موزیک و تنظیم مهدی معظم

متن آهنگ جانان حسین از حامد محضرنیا

در سینه آتش غم تو کم نمیشود جز زیر بار عشق تو سر خم نمیشود
یک سال صبح و شب به عبادت گر که بگذرد یک ثانیه ز ماه محرم نمیشود
ای جان حسین جانان حسین فرمانروای عالم امکان حسین
ایمان حسین قرآن حسین بالا نشین تخت سلیمان حسین

دانلود موزیک جدید حامد محضرنیا بنام جانان حسین با لینک مستقیم ۱۲۸ و ۳۲۰

جز تو دلم به مهر کسی مبتلا نشد شهری به بی نظیری کربلا نشد
با معرفت ترین دو عالم تویی حسین آقا نشد هر آن که برایت گدا نشد
آقا حسین غوغا حسین مجنون تمام عالمو لیلا حسین
ای جان حسین جانان حسین فرمانروای عالم امکان حسین

نوشته دانلود آهنگ جدید جانان حسین با صدای حامد محضرنیا اولین بار در دانلود آهنگ جدید | فاز موزیک | دانلود موزیک جدید. پدیدار شد.



ادامه مطلب

دانلود آهنگ جدید بام تهران با صدای ایوان باند

دانلود آهنگ جدید بام تهران با صدای ایوان باند در سایت فاز موزیک

Download New Music Bame Tehran By Evan Band On Fazmusic

متن آهنگ بام تهران از ایوان باند

قلب منی قلب منی تا کی میخوای درد کنی

به سمت این دیوونه کاش یه شب عقبگرد کنی

دانلود موزیک جدید ایوان باند بنام بام تهران با لینک مستقیم ۱۲۸ و ۳۲۰

یه شهرو من یکی یکی واسطه میکنم بیای

ببین سر تو با خودم دارم چه میکنم بیای

نوشته دانلود آهنگ جدید بام تهران با صدای ایوان باند اولین بار در دانلود آهنگ جدید | فاز موزیک | دانلود موزیک جدید. پدیدار شد.



ادامه مطلب